LETTERS IN OPDRACHT / 12 FEB 09

De neiging van forse bedrijven en instellingen om zich een eigen letter aan te meten neemt de laatste jaren toe. Een rijksoverheid mag daarbij natuurlijk niet achterblijven, dus met de nieuwe rijksoverheidshuisstijl, ontworpen door Studio Dumbar, werd een nieuwe, op maat gesneden letter geïntroduceerd. Of eigenlijk twee: De Rijksoverheid Serif en de Rijksoverheid Sans, beide getekend door Peter Verheul.

Verklaard letterliefhebber Vincent van Baar, bij aanvang van de opdracht begin 2008 werkzaam bij Studio Dumbar, leidde de voordracht wat langer dan gebruikelijk in, en belichtte de ontwikkeling vanuit het perspectief van de initiator. Al eerder introduceerde Studio Dumbar een flink aantal maatletters, als ‘kleinste voertuigen van identiteit’, waaronder de KPN Sans van Luc(as) de Groot, de frivole KPN Display (bijgenaamd Rikkie en Slingertje) van Pieter van Rosmalen en onlangs nog de aspiratieve NKK Gothic, een aangesneden outline voor het Nederlands Kamer Koor, door Paul van der Laan.

Na de inleiding van Van Baar volgden voordrachten van Just van Rossum en Erik van Blokland, beiden betrokken bij de totstandkoming van Verheuls rijksoverheidfonts. Ervaringsdeskundige Van Blokland adviseerde vooral bij aanvang van het omvangrijke project, terwijl Van Rossum met vergaande automatisering het tijdrovend bulkwerk onderving tijdens de laatste vier maanden van de productie. Bovendien bleken Van Rossums ontwerpkwaliteiten van wezenlijke invloed op de vorm van sommige karakters. Zonder zijn hulp zou de opgave om binnen enkele maanden achtmaal 720 lettertekens te fabriceren niet zijn gelukt, aldus Verheul.
Ter illustratie van hun vaardigheden toonde Erik de werking van hun in 2003 gerealiseerde Twin Cities-project; een letter voor Minneapolis en St. Paul. Dat die letter uiteindelijk zou bestaan uit automatisch gegenereerde variaties tussen een (min of meer) standaardfont en een raar font lag niet in de vraag besloten, maar was wel een geinig antwoord. Dat de keuze tussen die uitersten bovendien zou worden aangestuurd door een variabele temperatuur, of beïnvloed door omgevingsgeluiden was evenmin in de opdracht gesteld, maar niettemin een amusante bijkomstigheid. Van Rossum toonde daarna onder meer zijn Schulschriftfont, gebaseerd op drie variaties van de Duitse gebonden schoolschrijfletter, maar dan digitaal opgebouwd uit losse, verbindende lijndelen die in woordverband exact op elkaar aansluiten. Enfin, dat soort technische vaardigheden dus.

Peter Verheul belichtte zijn deel van de spreekbeurt eveneens vanuit zijn professionele geschiedenis, die onder andere bleek te bestaan uit een groot aantal opdrachten voor letters-in-de-ruimte. Voor een Haags architectenbureau leverde hij uit roestvrij staal gefreesde cijfers bij een renovatieproject in een Haagse Prachtwijk-avant-la-lettre. Voor de Amsterdamse Universiteitsbibliotheek ontwierp hij zwierige kapitalen die in de hardstenen vloer voor de eeuwigheid werden gezandstraald. Tussen de opdrachten door werkte hij echter minstens tien jaar aan zijn lettertype Versa, uitgebracht door letteruitgeverij Ourtype en eerder toegepast in het omvangrijke standaardwerk Dutch Type van Jan Middendorp. Letterliefhebbers zullen in de Rijksoverheid Serif de Versa herkennen. Verheul leidde na overleg met Studio Dumbar de nieuwe letter af van zijn eigen font, maar bij uitvergroting van de karakters valt goed op hoe sterk beide letterfamilies van elkaar verschillen.
De Versa Sans werd echter niet getransponeerd. Voor een schreefloze koppenvariant ontwierp Verheul een uiterst rigide letter die zich met geen bestaande schreefloze laat vergelijken, hoewel de in 1962 door onder anderen Jan van Krimpen ontwikkelde NEN3225 duidelijk van invloed is geweest.
Een van de eerste toepassingen van de nieuwe Rijksoverheid Serif werd gemonteerd op een Rijkswaterstaatgebouw bij Utrecht in een imposante corpsgrootte van zeven meter. Over toekomstig consequent gebruik van zijn letter koestert Peter geen illusies. Boven een ingang van het onlangs gerenoveerde Ministerie van Financiën trof hij een kistlettervariant van de ‘Sans’ aan, die nooit zijn eigen tekentafel was gepasseerd. Dergelijke verrassingen schaart Verheul onder het hoofdstuk ‘krijg nou wat’. Iets verderop in hetzelfde gebouw passeerde hij een deur waarop een print met onduidbare fantasieletter verzocht om betreffende doorgang vooral niet te openen. Het voltallige ambtenarenapparaat instrueren zal in tegenstelling tot de succesvolle lancering van de twee overheidsfonts een onmogelijke opgave blijken.

Bart de Haas

BEKIJK DE UITNODIGING

^

 


^

0102030405060708